کد خبر: 1072054 A

عضو انجمن روانشناسی ایران:

عضو انجمن روانشناسی ایران گفت: تاب آوری به معنای تن دادن به خفت و خواری و مستأصل و درمانده شدن در برابر چالش ها و گرفتاری ها نیست.

سمیرا محمدی عضو انجمن روانشناسی ایران در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، در خصوص تاب آوری جامعه اظهار کرد: عبور موفقیت آمیز در مواجهه با مسائل و مشکلات زندگی روزمره ساده ترین و دم دست ترین تعریف از تاب آوری است.البته همان طور که ملاحظه می کنید در این تعریف از تاب آوری، در واقع ما با دو محور و دو ستون اصلی روبروییم، محور اول مخاطرات و محور دوم نتایج خوب و مطلوب است.

وی تصریح کرد: بنابراین تاب آوری، خوگیری با عامل مزاحم نیست، تن دادن به خفت و خواری و مستأصل و درمانده شدن در برابر چالش ها و گرفتاری ها به شمار نمی آید.

محمدی ادامه داد: آن چیز که به بهترین و ساده ترین شکل ممکن، تفاوت عملکرد آدم ها، خانواده ها و جوامع را در مواجهه با روزهای سخت، در رویارویی با گرفتاری ها و مسائل و مشکلات توصیف و نمایندگی می کند، آن چیزی که به بهترین شکل ممکن این تفاوت عملکرد را تشریح می کند، چیزی جز تاب آوری نیست.

وی بیان کرد: تاب آوری در واقع شیوه مقابله افراد، خانواده ها و حتی سازمان ها را با گرفتاری، مسائل و مشکلات و حتی چالش های پیش رویشان نمایندگی می کند، در واقع آن هایی که عملکرد بهتری دارند، از تاب آوری بیشتر و پرورده تری برخوردار هستند.

مدیر و مسئول فنی موسسه طلوع ترنم مهر عنوان کرد: وقتی به این شکل بنگریم، فقط کارسازی تاب آوری را در زمان حال می بینیم، اکنون ما با مسائل و مشکلاتمان درحال مقابله هستیم و در حال حاضر چه راه حلی داریم؟

وی اضافه کرد: همه تاب آوری اینجا نیست، بخش دیگری از تاب آوری، خودش را به عنوان یک عامل و فاکتور اثر گذار در آینده معرفی می کند. پیشگیری؛ آن هم چیزی نیست جز ما، در صورتی که برای توسعه و تقویت آن برنامه ریزی کنیم می توانیم از قابلیت ها و ویژگی های این سازه روانشناختی و این قابلیت اجتماعی در آینده نیز استفاده کنیم.

این روانشناس عنوان کرد: برای ساده تر کردن؛ فرد تاب آور، خانواده تاب آور و یا جامعه و سازمان تاب آور، اگر در آینده تعریف نشده و ناشناخته، با مسئله پیچیده و ناشناخته آسیب یا تهدیدی روبرو شود قطعا عملکرد بهتری خواهد داشت.

وی خاطر نشان کرد: نمونه ای که این روزها می توانیم از آن به عنوان یک مثال یاد کنیم جوامعی که نمره تاب آوری آنها بهتر و بیشتر بوده؛ در مواجهه با انواع و اقسام بحران ها، عملکرد بهتری داشتند از جمله بحران کرونا!

این روانشناس ابراز کرد: وجه دیگری قابل ذکر است،به این معنا که اگر به من صدمه ای وارد شود یعنی زخم به تن من نشسته، آتش به خرمن من افتاده و آفت به باغ من زده؛ حالا، کسی که از تاب آوریِ بیشتر و بهتری برخوردار است می تواند سریع تر بازسازی کند، بهتر ترمیم کند و این پازل به هم ریخته را سریع تر کنار یکدیگر بچیند و خصوصا به کارکردهای اصلی خودش بازگردد.

وی افزود: این قابلیت و ظرفیت ما را در تاب آوری به عنوان قابلیت بازیابی، احیا و بازسازی و رساندن ما به لحظات و اوقات قبل از وارد شدن صدمه هدایت و رهنمون می کند.

کارسازی تاب آوری در زمان حال حاضر بود. رویکرد آینده نگر تاب آوری به عنوان یک سازه برای توسعه پیشگیری و پیش بینی دربرابر تهدیدات و مخاطرات احتمالی بود.

وی ادامه داد : آیا افراد، تاب آور به دنیا می آیند؟ یا این ویژگی، قابلیت و توانایی آموختنی است و در واقع ثمره تربیت آنهاست؟

این روانشناس هرمزگانی بیان کرد: درباره جوامع، سازمان ها، خانواده ها، کار ما خیلی راحت تر است، وقتی راجع به یک خانواده تاب آور یا یک بنگاه اقتصادی تاب آور صحبت می کنیم که می تواند از نوسانات اقتصادی جان سالم به در ببرد و راه رشد و توسعه را کماکان در پیش رو داشته باشد، متوجه می شویم که در آنجا مدیریتی اعمال می شود.

وی اضافه کرد: درخصوص جوامع، مقیاس های خرد و کلان نیز موضوع به همین شکل است اما راجع به تاب آوری افراد چطور؟ آیا می توانیم با این قطعیت حکم و نظر بدهیم؟ آیا افراد تاب آور به دنیا می آیند؟ یا اینکه این ویژگی و قابلیت و توانایی در آنها پرورش داده می شود و آنها یاد می‌گیرند که چگونه از عهده مسائل و مشکلاتشان بر بیایند.

این روانشناس تصریح کرد: کمی پاسخ دادن به این سوال احتیاج به تعمق، تامل و برسی مطالعاتی که دانشمندان و پژوهشگران این عرصه انجام دادند دارد.

وی ادامه داد: واقعیت این است که اگر ما بپذیریم که افراد، تاب آور به دنیا می آیند در واقع این ویژگی مهم مانند یکی از ویژگی های ظاهری مثل: رنگ مو یا رنگ چشم بود.

این روانشناس خاطرنشان کرد: من با موی مشکی و رنگ چشم قهوه ای به دنیا آمده ام و دیگری با رنگ و موی متفاوت به دنیا آمده است. اگر بپذیریم که افراد، ممکن است تاب آور به دنیا بیایند یا ناتاب آور و این ظرفیت ارثی و ژنتیکی همراه آنها باشد، بخش عمده ای از باورهای خودمان را نسبت به تعلیم و تربیت که آنقدر در آموزه های دینی و فرهنگی ما مورد تاکید قرار گرفته است را کمرنگ کرده ایم.

وی گفت: ما دقیقا دیگر باید چه چیزی را به کودکان و نوجوانان آموزش دهیم؟ اگر قرار باشد که تاب آوری به عنوان یک ویژگی هنگام تولد و هنگام انعقاد نطفه همراه ما تعیین شود یا نشود بنابراین می بینیم که کماکان راه توسعه تاب آوری آموزش و اعتقاد راسخ و ریشه دار به تعلیم و تربیت و احترام همه جانبه به یادگیری است، بله! تاب آوری آموختنی است!

این روانشناس اضافه کرد: گویا، به فرض مثال حکم صادر می کنیم اما واقعیت این است که همه داستان ها آموختنی نیست و ما نمی توانیم در دنیای امروز از ظرفیت های ژنتیکی و توجه و تمرکز این تلاش همه جانبه جوامع برای داشتن و برخورداری نسل سالم، توانمند، شکفته و شکوفا چشم پوشی کنیم.

وی عنوان کرد: تاب آوری شامل افکار، باورها، نگرش ها و رفتارهایی است که می توان آنها را آموخت و رشد داد. اما آنچه که مورد تاکید ما قرار می گیرد اهمیت آموزش این موضوع است، موضوع مورد بحث ما به شدت این قابلیت و این ظرفیت را دارد که از طریق مدارس، آموزش و رسانه ها آموزش داده شود.

این روانشناس ابراز کرد: به این خاطر است که وقتی اکثر متون علمی و دانشگاهی دنیا را در این عرصه می نگریم، متوجه می شویم که چه اندازه به آموختنی بودن تاب آوری تأکید شده و چه اندازه این مسئله آموزش مورد تأکید و توجه علما، اساتید تعلیم،تربیت، فعالان، تسهیلگران و توسعه دهندگان تاب آوری قرار گرفته است.

تاب آوری و مثبت اندیشی

این روانشناس گفت: یکی از عمده ترین ابزارهایی که برای ارتقاء و گسترش سلامت می توان از آن به خوبی استفاده کرد ورزش است. کسی که ورزش می کند هم خود سالم است و هم موجب گسترش سلامت در سطوح خرد و کلان اجتماعی می شود. ورزش و تاب آوری هر دو از مسیر قهرمانی و سلامت پشتیبانی می کنند.

وی افزود: دومین موضوعی که حائز اهمیت است مطالعه است. کسی که اهل کتاب، مطالعه، تأمل و تأنی باشد خود به خود کمتر کاهش، تنش، اضطراب و استرس را تجربه می کند، مگر نه اینکه در فرهنگ ما تاکید شده است توانا بود هرکه دانا بود.

این روانشناس ادامه داد: اینکه پیامبر  فرموده اند دنبال علم برو حتی اگر در چین باشد، به این خاطر است که دانایی چراغ راه زندگی و قطب نماست و نور به مسیر ما می‌تاباند.

وی تصریح کرد: اثرات دیگر، آدم هایی که اهل مطالعه هستند، تنش و اضطراب و استرس کمتری را تجربه می‌کنند.

این روانشناس اظهار کرد: موضوع سوم، نگهداری از گل و گیاه است اگر فضا و فرصت آن را ندارید و یا اگر زندگی آپارتمانی دارید حداقل می توان یک گلدان گوشه اتاق یا گوشه دفتر کار یا مغازه نگهداری کنیم.

وی عنوان کرد: مطالعات زیادی نشان داده است که پرورش گل و گیاه و نگهداری از گیاهان حس بسیار مثبتی است و بسیار به صرفه و مقدور است، از این حس زیبا بی بهره بمانیم.

این روانشناس خاطر نشان کرد: مورد چهارم این است که اگر جایی، فرصتی برای رأفت و مهربانی با حیوانات و پرندگان پیش آمد حتما از آن استقبال کنیم.

رابطه سخاوت و تاب آوری/اهمیت و چرایی تاب آوری

این روانشناس اضافه کرد: اختلالات و بیماری های رفتاری و روانی به تبع زندگی صنعتی امروز در حال گسترش است و امروزه با مسائل و مشکلاتی مواجه هستیم که هم در تنوع و هم در تعداد، با دهه های قبل بسیار متفاوت است.

وی گفت: امروز جنس مسائل و مشکلاتمان نیز متعدد شده اند و همین تعداد از تنوع هم برخوردار است به همین خاطر صیانت و حفاظت از سلامتی روانی کار بسیار مشکل و نیاز به توانایی و تاب آوری بیشتری دارد.

این روانشناس افزود: از آن گذشته مسائل و مشکلات رفتاری مانند سرماخوردگی و مشکلات حسی، ساده نیستند که با درمان های کوتاه مدت و با پیگیری پزشکی و استراحت و رعایت کردن توصیه ها و دستورالعمل ها حل و فصل شوند.

وی ادامه داد: گاهی اوقات مشکلات روانی درمانشان خیلی هزینه ‌بر و زمان ‌بر است و چه بسا خدمات تخصصی و ویژه مخصوصا در شهرستان‌ها و مناطق کم‌ برخوردار، در دسترس نباشد و فرآیند درمان در اغلب یا ندرتاً در حالت های خاصی هم اثر بخش نباشد.

این روانشناس تصریح کرد: از طرفی تاب‌آوری یک ویژگی با ارزشی دارد. این است که آموزش و یادگیری آن و برخورداری از محاسن و مزایا و نتایج تاب آوری در زندگی روزمره و معمول نیاز به دانش تخصصی روانشناسی ندارد، نیاز نیست که ما حتماً متخصص در امر سلامت روان باشیم.

وی اظهار کرد: به عنوان یک پدر و مادر معمول،  معلم، فعال، کنشگر ادبی، هنری و اجتماعی نیز می‌توانیم از فعالیت در این عرصه برخوردار باشیم و از مزایا و نتایج درخشان توسعه و ترویج تاب آوری در حوزه سلامت روان هم بهره‌مند باشیم.

این روانشناس عنوان کرد: طبیعتاً یادگیری این اصول ساده و مبانی و بنیادهای تاب‌آوری نیاز به آموزش های طولانی مدت هم ندارد و با صرف کمی وقت، اندکی مطالعه و دقت می توانیم اصول و مبانی تاب‌آوری، توسعه و تقویت آن را یاد بگیریم.

 وی خاطرنشان کرد: این دو ویژگی تاب آوری کنار هم، یعنی آسان بودن یادگیری و به کارگیری،همین دو دلیل به تنهایی کافی است تا برای یادگیری تاب‌آوری بیشتر فرصت بگذاریم و از قدرت جادویی این سازه روانشناسی در زندگی هایمان برخوردار باشیم.

این روانشناس ابراز کرد: اگر در شرایط بد قرار بگیریم امکان رسیدن به نتیجه خوب و مدرن هم وجود دارد؟!

شرایط خوب: نتیجه خوب

وی اضافه کرد: اگر نتیجه خوبی در شرایط خوبی به دست بیاید واقعیت این است که اتفاق خارج از انتظاری نیفتاده است، اگر در شرایط بد نتیجه بدی حاصل شود باز هم اتفاق خارج از انتظار نیفتاده است.

این روانشناس ادامه داد: بنابراین دو موقعیت که به هیچ وجه غیر معمول، غیر متداول و خارج از انتظار نیستند:

۱. کسب نتایج خوب در شرایط خوب

۲. نتایج بد در شرایط بد

وی افزود: بنابراین دو موقعیت به هیچ وجه غیرمعمول و شرایط عجیب و غریبی نیستند، اتفاقات خارج از انتظار تلقی نمی شوند و به هیچ وجه موجب تعجب و حیرت ما نیستند.

این روانشناس ادامه داد: تعجب و حیرت ما زمانی اتفاق می‌افتد که یک نتیجه بد در شرایط خوب رقم بخورد که جای تاسف است و این نشان می‌دهد آنجایی که باید مراقبت می کردیم و قدر توانایی ها و دارایی ها و مجموعه برخورداری ها و امکاناتمان را می دانستیم ندانستیم.

وی تصریح کرد: در واقع وقتی یک نتیجه بدی در شرایط خوبی اتفاق می‌افتد یعنی اینکه ما یک جایی غفلت و تعلل کردیم و قدرت آسیب بستگی به میزان غفلت ما دارد.

این روانشناس تصریح کرد: حالت چهارم که تاب آوری راجع به آن صحبت می‌کند: به دست آوردن نتیجه خوب در شرایط نامناسب است.

وی اظهار کرد: مطالعات به صورت گسترده ثابت کردند که هیچ قطعیت و حتمیتی وجود ندارد که شرایط بد از من قربانی بگیرد. قرار نیست که اگر شرایط بد به وجود می‌آید یا روزگار گهگاهی باب نامردی اش را به روی ما باز می‌کند و بالاخره میزان مخاطره، تهدیدها، شوک، استرس و ... افزایش پیدا می کند ما قربانی بشویم.

این روانشناس عنوان کرد: تاب آوری خوگیری با عامل مزاحم نیست، تاب آوری قربانی شدن و آموخته(عادت) شدن به شرایط و ایام و روزگار نامناسب هم نیست. تاب آوری این قدرت را به ما می‌دهد که بتوانیم علی‌رغم وجود شرایط نامناسب و علی رغم وجود شرایط نامطلوب و نتایج خوبی را به دست آوریم.

وی خاطرنشان کرد: قطعاً ما اینجا نمی خواهیم از شرایط بد دفاع کنیم و هدف ما حمایت و پوشش شرایط بد نیست که بگوییم شرایط اگر بد است،بد باشد ما این توانایی و قدرت را در خودمان پرورش می‌دهیم.

این روانشناس ابراز کرد: دنیا تحت مدیریت و اختیار ما نیست. زندگی همیشه روزهای تلخ و روزهای سخت دارد و راه موفقیت، سلامتی، هموار و راه آسوده ای نیست.

وی اضافه کرد: اگر ما بخواهیم نتایج خوبی به دست آوریم باید توانایی ویژه ای را به نام تاب آوری در خودمان پرورش دهیم.

این عضو نظام روانشناسی کشور گفت: علی رغم وجود مخاطرات، انسان این توانایی را دارد که با حفاظت بیشتر، با خود مراقبتی و عمل کردن به توصیه های جدی در حوزه سلامت بتواند موفقیت‌آمیز از این شرایط عبور کند.

وی افزود: تاب آوری یک رویکرد توسعه گرا است، تاب آوری از رشد، پیشرفت، انطباق و سازگاری حمایت می‌کند و از آنها پشتیبانی می‌کند، تاب‌آوری یک رویکرد تقلیل گرا نیست، تاب‌آوری به معنای خوگیری با عامل فراهم نیست، تاب آوری پشتیبان پیشرفت و خواهان توسعه است توسعه‌دهنده سازگاری است و پشتیبان انطباق.

این روانشناس تصریح کرد: تاب آوری سنگر مهربانی و مدافع آن است. اما می‌توانیم تاب آوری را از دیدگاه دیگری، قدرت و توانایی اقدام هم به‌شمار بیاوریم. تاب آوری می تواند قدرت اقدام باشد. اقدام، شجاعت می‌خواهد، شجاعت برای ایجاد تغییر.

وی اظهار کرد: وقتی صحبت از شجاعت و اقدام می‌کنیم مسئله ابعاد جدیدی پیدا می‌کند ما برای اقدام؛ با ترس، خطر، ابهام و موقعیت های نامعین، غامض و پیچیده مواجه می شویم.

این روانشناس عنوان کرد: مطالعات نشان داده است که افراد تاب آور در مواجهه با موقعیت های مبهم و نامعین عملکرد بهتری دارد یعنی هر چه قدر فرد قدرت تحمل ابهامش بیشتر باشد تاب آوری بهتری هم دارد چرا؟

وی خاطرنشان کرد: زیرا خلاقیت بیشتری دارند، با تعامل و تأنی کار می‌کنند و از قوه عاقله و خردمندی خودشان استفاده می کنند، راه حل ها را بهتر پیدا می‌کنند.

روانشناس ابراز کرد: این در ارتباط با موقعیت های مبهم است اما در موقعیت های خطرناک چطور است؟ مگر خطر چیزی جز یک موقعیت بحرانی است؟

وی اضافه کرد: مطالعات نشان داده است که افراد تاب آور بحران را به چشم یک فرصت خطرناک می بینند فرصتی که می توان توانایی های جدید را کشف کرد، تحریک کرد، پرورش داد و تقویت کرد.

این روانشناس گفت: ما اسم بسیاری از این موقعیت های خطرناک را بحران می‌گذاریم، برای افراد تاب آور می‌تواند فرصت رشد و بالندگی و کشف توانایی و تحریک توانایی های جدید و پرورش و تقویت آنها باشد.

وی افزود: بنابراین علاوه بر اینکه افراد تاب آور در موقعیت های مبهم و نامعین عملکرد بهتری دارند در موقعیت های بحرانی که ممکن است فرصت های خطرناکی هم به شمار بیایند در آنها هم عملکرد بهتری دارند.

روانشناس ادامه داد: راجع به ترس اینطور باید بگویم که ترس نه خوب است نه بد، ترس از بیماری باعث می شود که ما سالم بمانیم و از سلامتی مان حفاظت کنیم، ترس از گناه باعث می شود که ما از درستی و پاکی و پاکدامنی خود حفاطت کنیم.

وی تصریح کرد: اما اگر برای رشد و بالندگی جایی از زندگی مان نیاز به تغییر داریم از ایجاد تغییر نترسیم. یکی از ظرفیت های قشنگ در تاب آوری هم این تغییر است، قدرت اقدام، اقدام برای تغییر، تغییرات مثبت در زندگی..

خبرنگار: سودابه امامی

آموزه های دینی استرس ایران جامعه روانشناسی
نرم افزار موبایل ایلنا
ارسال نظر